Taksonomska hijerarhija
Root -> regnum Plantae -> phylum Magnoliophyta -> classis Magnoliopsida -> ordo Asterales -> familia Compositae

Vrsta

Latinski naziv

Xanthium orientale L.

Srpski naziv

Američka boca, zelena dikica


Opis vrste

Jednogodišnja zeljasta biljka varijabinog rasta, ponekad i do 1 m, žutozelene boje sa izraženim aromatičnim mirisom, na dodir hrapavi. Stablo je razgranato sa crvenim i smeđim dlačicama. Krupni, trorežnjeviti listovi na drškama su raspoređeni naizmenično. Cvetovi su jednopolni i grupisani u jednopolne glavičaste cvasti. Loptaste muške glavice veličine do 8 mm, građene su od većeg broja žutozelenih cvetova sa izraženim žlezdama. Ženske glavice su nasuprot tome građene od dva cveta obavijena involukrumom nastalim srastanjem većeg broja listića. Involukrum je prekriven kukicama, bodljicamai krutim dlakama. Plod je ahenija koja ostaje u involukrumu čiji sasušeni izraštaji doprinose efikasnom rasejavanju. Cvetanje i oprašivanje: VII-IX, anemofilija (vetrom), proteroginija. Plodonošenje i raznošenje: VIII-X; zoohorija (životinjama), antropohorija (ljudima), hidrohorija (vodom).
Vrsta potiče iz Amerike (rasprostranjena od Kanade do južno Atlantskih delova kontinenta), a u Evropi je naturalizovana. Uneta je nenamerno i ubrzo postala opasan korov. Prvi podatak o ovoj biljci za Evropski prostor je iz 1788. godine, da bi za pola veka kasnije, 1830. godine, ona već bila poznata na širem prostoru. Iako pretpostavljamo da je na području Karpatske kotline ona od ranije bila poznata, zasigurno se zna da je 1920. godine nađena u obalnoj zoni Tise, a nešto kasnije i duž ostalih velikih panonskih reka. U prirodi pre svega nastanjuje vlažne livade, otvorena poplavna staništa (šume duž reka, litoralnu zonu površinskih voda i efemernu vegetaciju periodično plavljenih obala) kao i poljoprivredne kulture, naročito po obodu useva okopavina. Izuzetno razvijene morfološke adaptivne strukture na površini ploda (bodlje, kukice, krute dlake), omogućavaju ovoj biljci da se većom brzinom rasejava duž širokog Panonskog prostora. Prostor Karpatske kotline, u izvornom obliku obiluje staništima koja ovaj takson preferira, a kasnije aktivnosti, prvenstveno melioracijski poduhvati i povećavanje površina pod kulturama nisu bitno uticali na proces ustaljivanja i formiranja populacije. U Srbiji veoma česta vrsta, gotovo obligatni član korovskih zajednica uz rubove okopavina, kao i u poplavnoj zoni uz velike reke.
Napomena: Taksonomski status i nomenklatura koja prati ovaj takson od opisivanja u prvoj polovini 19. veka ostao je aktuelan do današnjih dana. Takson je dugi niz godina smatran podvrstom široko rasprostranjene vrste X. strumarium i kao takav poznat i u flori Evrope, gde se ističe njegova aromatičnost kao prepoznatljiva karakteristika u odnosu na tipičnu podvrstu. Međutim, izražena introgresija hibridnih populacija između ove dve podvrste, kao i srodnih vrsta, te varijabilnost karaktera involukruma otežavala je njihovu bolju taksonomsku raščlanjenost. Nomenklaturna usaglašavanja i revizije statusa, zajedno sa taksonomskim istraživanjima unutar tribusa Helianthae omogućili su jasnije razdvajanje ovog taksona koji na posredan način objašnjava i razlog drugačijeg porekla areala ovog taksona u srednjoj Evropi u odnosu na X. strumarium.

Sin. Xanthium orientale subsp. italicum (Moretti) Greuter; Xanthium italicum Moretti
Autor: Goran Anačkov




Status zaštite vrste

Jako invazivna vrsta


Rasprostranjenje

Podaci o nalazima u Srbiji



Stranicu održava(ju)

Dragiša Savić, Jožef Dožai, Tomica Mišljenović