Taksonomska hijerarhija
Root -> regnum Plantae -> phylum Magnoliophyta -> classis Liliopsida -> ordo Asparagales -> familia Orchidaceae

Vrsta

Latinski naziv

Gymnadenia conopsea (L.) R. Br.

Srpski naziv

Vranjak crveni


Opis vrste

Višegodišnja biljka. Gomolji prilično debeli, spljošteni, dvodeli, sa prstasto deljenim kratkim režnjevima; bočni korenovi prilično debeli. Stabljika visoka (10) 25-60 cm, vitka, kruta, uspravna, na poprečnom preseku okrugla, ređe neznatno uglasta, svetlo žućkastozelena, pri osnovi sa 1 ili 2 mrka, opnasta lista tesno priljubljena u vidu rukavca. Listova 6-9, široko do uzano lancetasti, izduženi, plavičastozeleni, po pravilu bez pega, u donjem delu stabljike po 3 međusobno zbijeni, široki 5-15 mm, na vrhu katkad stisnuti, sa istaknutim nervima, na licu užljebljeni, na naličju hrptenasti, duž oboda po nekad fino nazubljeni, na gornjem delu stabljike lancetasti, jako šiljati, najviši slični braktejama, duž oboda često po malo ljubičasti. Cvast ± izdužena, dugačka do 20 cm, približno valjkasta, ± zbijena do rastresita, sastavljena od velikog broja cvetova. Brakteje jajaste do lancetaste, dugačko šiljate, zelene, duž oboda ± ljubičaste, sa 3 nerva, dugačke kao i plodnici ili nešto duže. Cvetovi prilično mali, obično jednobojni, crvenoljubičasti, boje mesa do izraženo ljubičasti, neprijatnog mirisa ili skoro bez mirisa. Listići perigona odvojeni, bočni spoljašnji izduženo ovalni do linearni, na vrhu zatupasti, ređe šiljati, srednji spoljašnji tupo jajast, sa bočnim unutrašnjim, nešto širim i kraćim, koso jajastim listićima gradi jednu zaobljenu kacigu. Labelum klinasto objajast, širi no što je dugačak, širokotrorežnjevit; režnjevi većinom jajasti, na vrhu zatupasti i podjednake veličine, katkad fino nazubljeni; srednji režanj katkad jako izdužen, tada je vrhom unazad povijen. Ostruga tanka, končasta, dugačka 13-14 mm, šiljata, naniže upravljena, ± savijena, većinom 1,5-2 puta duža od skoro valjkastih, jako spiralno uvijenih, zelenih ili bledo ljubičastih plodnika. Ginostemijum vrlo kratak, zaobljen. Antera uspravna, na gornjem delu zaobljena, sa paralelnim poluanterama razdvojenim rostelumom, bledo purpurna. Polen zelenkast. Šupljina žiga iskošeno obrnuto bubrežasta. Cveta u junu mesecu. Raste na vlažnim livadama i padinama pokrivenim žbunjem. Oprašuje se entomofilijom; cvetovi proizvode nektar koji se nakuplja u ostrugama; oprašuju ih dnevni i noćni leptiri prilikom sakupljanja nektara.
Autor: Dragiša Savić




Status zaštite vrste


Pravilnik o proglašenju i zaštiti strogo zaštićenih i zaštićenih divljih vrsta biljaka, životinja i gljiva: Prilog II Zaštićene divlje vrste biljaka, životinja i gljiva;


Rasprostranjenje

Planinski pašnjaci, vlažne livade, mestimično. Srbija, Kosovo, Hrvatska, Bosna i Hercegovina, Crna Gora, Slovenija, Makedonija.

Podaci o nalazima u Srbiji



Stranicu održava(ju)

Dragiša Savić, Jožef Dožai, Tomica Mišljenović